Waarom waarden nu belangrijker zijn dan ooit
In een wereld die steeds sneller verandert, zoeken mensen geen leiders die alle antwoorden hebben, maar leiders die stevig staan in hun waarden. Waarden zijn geen mooie woorden op een muur, maar het fundament van keuzes, gedrag en de manier waarop je je team inspireert.
Wil jij ook als leider minder managen? De kunst is niet om mensen ‘uit’ te zetten door te controleren, maar ze juist ‘aan’ te zetten door ruimte te geven om de organisatiedoelen op hun eigen manier te behalen.
Brené Brown stelt in Durf te leiden:
“Moedige leiders die leven naar hun waarden zwijgen nooit over moeilijke dingen.”
Dat vraagt om helderheid én moed:
- Helderheid over wat je écht belangrijk vindt.
- Moed om naar die waarden te handelen, ook als het impopulair is.
Wat zijn kernwaarden?
Een waarde is iets dat je belangrijk vindt (bijv. creativiteit, vrijheid, samenwerking). Een kernwaarde is datgene waar je niet zonder kunt, omdat het je identiteit en keuzes fundamenteel bepaalt. Kenmerken:
- Niet inwisselbaar Kernwaarden zijn geen “nice to have”, maar “non‑negotiables”. Als je ze moet opgeven, voelt dat alsof je jezelf verliest.
- Kompasfunctie Kernwaarden sturen je gedrag, ook als het moeilijk wordt. Ze zijn het kompas waarop je terugvalt bij dilemma’s of druk van buitenaf.
- Herkenbaar in gedrag Een kernwaarde is zichtbaar in wat je doet, niet alleen in wat je zegt. Anderen kunnen hem herkennen in je keuzes, je stijl van samenwerken en je manier van leidinggeven.
Ik daag jou uit om er maximaal twee te kiezen. Dus niet 10, niet 5, maar 2 kernwaarden die als kompas dienen.
Enkele voorbeelden van kernwaarden
- Authenticiteit – trouw blijven aan wie je bent
- Moed – handelen ondanks angst of onzekerheid
- Integriteit – doen wat juist is, ook als niemand kijkt
- Verantwoordelijkheid – eigenaarschap nemen voor keuzes en gedrag
- Verbinding – relaties en samenwerking centraal stellen
- Respect – anderen waarderen en serieus nemen
- Gelijkwaardigheid – iedereen dezelfde waardigheid en kansen gunnen
- Dienstbaarheid – bijdragen aan iets dat groter is dan jezelf
- Openheid – eerlijk, transparant en zonder verborgen agenda communiceren
- Rechtvaardigheid – eerlijkheid en gelijke behandeling nastreven
Het gaat er niet om dat je alles belangrijk vindt, maar dat je glashelder weet waar je voor staat.
Hoe selecteer je een waarde tot kernwaarde?
- Maak een brede lijst Begin met maximaal 10 waarden die je aanspreken (bijv. de lijst hierboven).
- Stel jezelf de “verliesvraag” Vraag: “Als ik deze waarde zou moeten loslaten, zou ik mezelf dan nog herkennen?” Alleen de waarden die je absoluut niet kunt missen, blijven over.
- Kies maximaal twee. Hoe meer je er kiest, hoe minder richtinggevend ze worden.
- Vertaal naar gedrag Maak het concreet: “Als ik leef naar mijn waarde openheid, dan betekent dat dat ik spanningen benoem in het moment en transparant ben over mijn keuzes.”
- Toets in de praktijk Vraag aan de mensen waar je mee samenwerkt: “Zie jij mijn kernwaarde <XYZ> terug in hoe ik werk?” Zo ontdek je of je kernwaarden ook echt zichtbaar zijn.
Waarden zijn wat je belangrijk vindt, kernwaarden zijn wat jou als persoon definieert.
Waarden in actie: jouw leiderschap in de praktijk
Tijdens een traject met een leiderschapsteam zag ik hoe waarden als ‘respect’ en ‘openheid’ wel werden benoemd, maar niet werden geleefd. Moeilijke gesprekken werden vermeden, feedback voelde als aanval. Als je het nog concreter maakt in gedrag, kun je openheid omschrijven als:
- Eerlijkheid: zeggen wat je denkt en voelt, ook als het spannend is.
- Transparantie: informatie delen die anderen nodig hebben om hun werk goed te doen.
- Luisterbereidheid: niet alleen zenden, maar ook openstaan voor feedback en andere perspectieven.
- Kwetsbaarheid: durven toegeven dat je iets niet weet of dat je een fout hebt gemaakt.
In teams betekent openheid dat mensen zich veilig voelen om ideeën, zorgen en fouten te delen, zonder angst voor afwijzing of oordeel. Het is daarmee een kernvoorwaarde voor psychologische veiligheid en innovatie.
We zijn toen gaan werken met de vraag: Wat betekent respect in gedrag, als het schuurt? En: Hoe ziet openheid eruit als je bang bent voor gezichtsverlies?
Door deze waarden te vertalen naar concreet gedrag, zoals “we benoemen spanningen in het moment” of “we vragen door als iets onduidelijk is”, ontstond een gedeeld kompas. Niet als poster op de muur, maar als dagelijkse praktijk.
De 4+1 P’s: wat doen we als het spannend wordt?
Wanneer het schuurt, vallen veel leiders terug op beschermingsmechanismen. Ik noem ze de 4+1 P’s:
- Pretenderen – doen alsof je iets weet of vindt, en zo authenticiteit verliezen
- Presteren – je waarde koppelen aan output of status, waardoor verbinding verdwijnt
- Pleasen – anderen tevreden houden ten koste van jezelf, en je grenzen verliezen
- Perfectioneren – alles onder controle willen houden, en zo groei blokkeren
- Peilen (toegevoegd) – constant scannen hoe je overkomt, waardoor vertrouwen verdwijnt
Deze patronen zijn begrijpelijk, ze beschermen tegen afwijzing, kritiek of ongemak. Maar ze houden ons ook weg van moedige keuzes.
Waarden in leiderschap vandaag
Een actueel voorbeeld: Henri Bontebal, die in zijn uitspraken over leiderschap waarden als solidariteit, menselijke waardigheid, algemeen welzijn, vertrouwen en verantwoordelijkheid centraal stelt. Volgens hem draait goed leiderschap om een samenleving waarin mensen om elkaar geven, eerlijk zijn naar elkaar en verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf én de ander.
Dat is precies wat leiderschap vanuit waarden doet: richting geven en mensen ‘aanzetten’ om samen te bouwen.
🧭 Terug naar je kompas: hoe leef je je waarden?
Leven naar je waarden vraagt om actie en consistentie. Enkele praktische stappen:
- Vertaal je waarden naar concreet gedrag: “Als ik leef naar mijn waarde <XYZ>, dan…”
- Gebruik je waarden als toetssteen bij keuzes: “Past dit bij mijn kernwaarden?”
- Vraag feedback: “Hoe zie jij mijn waarde verbinding terug in onze samenwerking?”
Concreet in het hier en nu:
- Herkennen wanneer je in een P-patroon zit
- Stilstaan bij wat je waarde vraagt in dat moment
- Moedig handelen, ook als het schuurt
✍ Reflectie en uitnodiging voor jou als leider:
Hoe kan je weer terugkeren naar authenticiteit, integriteit en verbinding?
Uitnodiging:
📌 In plaats van pleasen, kies je voor eerlijkheid.
📌 In plaats van presteren, kies je voor verbinding.
📌 In plaats van peilen, kies je voor vertrouwen in jezelf en je intentie.
Reflectie:
❔ Welke twee waarden zijn voor jou non-negotiable?
❔ Welke P herken jij het meest in spannende situaties?
❔ Wat zou er veranderen als je die P loslaat en je waarde laat spreken?
Wil je als leider of leiderschapsteam ook minder managen en mensen ‘aan’ zetten, maar je weet niet hoe? Ik help je graag om dit concreet te maken – met dialoog, praktische werkvormen en een aanpak die dit stimuleert.
Neem contact op om te verkennen hoe we samen kunnen werken aan toekomstgericht leiderschap, waarin kwetsbaarheid, vertrouwen en empathie centraal staan.